Piše: Čedomir Čedo Ratković
O Vraki i Vračanima pisao je Baranin Blagoje Marković, učitelj, rodom iz tog kraja, koji je marljivo prikupljao podatke o bratstvima, porodičnim lozama i seobama. Njegova studija „Vraka i Vračani“ predstavlja vrijedan trag o prošlosti i životu vračke zajednice. Iako dio njegovih radova nije u potpunosti predstavljen javnosti, ono što je sačuvano ima značajnu dokumentarnu i kulturnu vrijednost za potomke.
Vraka, kraj smješten sjeverno od Skadra, uz obale jezera i plodne ravnice, u porodičnom pamćenju zauzima posebno i trajno mjesto. Ona nije samo geografska odrednica, već zavičajni prostor iz kojeg su potekle generacije porodica, oblikovale svoje ime, običaje i međusobne veze. Sastavljena od šest sela i više zaseoka, Vraka je dobila ime po rječici Vraki, koja je bila važan orijentir i izvor života za tamošnje stanovništvo. Kroz duži istorijski period bila je nastanjena pretežno stanovništvom slovenskog porijekla, koje je činilo čvrstu i povezanu zajednicu.
Vračani su važili za složan i postojan svijet, oslonjen na bratstva, porodicu i komšijsku solidarnost. Porodično ime i čast imali su veliku težinu, a predanja i sjećanja prenosila su se usmenim putem. Iz tog kraja potekle su mnoge vrijedne i ugledne porodice koje su dale ljude različitih zanimanja i zvanja. Tokom vremena, zbog istorijskih okolnosti i seoba, veliki dio stanovništva se raselio. Danas potomci vračkih porodica žive najviše u Crnoj Gori i Srbiji, dok je jedan dio ostao u Vraki, Skadru i drugim mjestima u Albaniji. U Zeti se selo Goričane često naziva „Mala Vraka“, jer se tamo nastanio veliki broj porodica tog porijekla. Vračkih domova ima i u Baru. Mnogi su sačuvali svijest o svom korijenu.
Među brojnim bratstvima koja su živjela u Vraki bili su i Vučinići, porodica poznata po radu, imanju i trgovačkom duhu. Posjedovali su zemlju i mlin, a u Skadru su imali i trgovinsku radnju. Iz ovog bratstva potekao je i Todor Vučinić, koji zauzima značajno mjesto u porodičnoj hronici. Moja majka Neda najstarija je Todorova kćerka i kroz njeno kazivanje sačuvane su mnoge porodične uspomene i predanja.
Malo je poznato da je najveći albanski pjesnik Miđeni bio u stvari Miloš Đorđev Nikolić iz Vrake. On je učio u Baru prva dva razreda Niže gimnazije, od 1923. do 1925. godine. Bio je nastanjen na Pristanu kod svoje sestre Lenke, udate Jovanović. Dalje školovanje nastavio je u Bitolju, gdje je završio Nižu gimnaziju i Bogosloviju. Pisao je melanholične i buntovne stihove na albanskom jeziku. Umro je mlad, od 27 godina. U Albaniji je ustanovljena književna nagrada koja nosi njegovo ime, a podignuti su mu i mnogi spomenici.
Jedni od osnivača Komunističke partije Albanije su i Vračani, narodni heroji, Vojo Kuši (Kušić) i Vaso Kadija (Kadić). Vojo Kuši je iz poznate porodice Kušić i brat od tetke moje majke Nede. Danas u Albaniji postoji bezbroj obilježja ovih Vračana.
Među ostalim poznatim Vračanima ističu se i Popovići, koji su dali mnoge obrazovane ljude i koji su nam ostavili značajnu arhivsku građu o Vraki i Vračanima. Osim njih, ističu se i Berovići, posebno dr Radivoje Berović, koji je bio lični ljekar maršala Tita.
Zanimljivo je da se po zapisima na marginama knjige „Praznični minej“ Božidara Vukovića – Podgoričanina iz 1538. godine, koja se nalazi u Parohijskom domu Sabornog hrama Svetog Jovana Vladimira na Topolici u Baru, može pretpostaviti da je ona došla kao dar Vračana, donešena iz Skadra sa drugim bogoslužbenim knjigama, sasudama i utvarama od strane ruskog konzula u Skadru.
Narodnu priču koja je u Vraki ostala zapamćena pod nazivom „Glava od krapa“ kao dijete sam više puta čuo od svoje majke Nede, koja ju je prenosila onako kako se nekada prenosilo porodično pamćenje – usmeno, sa posebnom toplinom i poukom:
„U jednoj brojnoj i imućnoj kući živio je stari domaćin, teško onemoćao i vezan za postelju. U poznim godinama poželio je jednostavno jelo – kuvanu glavu od krapa. Tu želju je često ponavljao, ali su ukućani, zaokupljeni poslovima i svakodnevnim obavezama, odlagali da mu je ispune. Njegove riječi čuo je siromašni komšija koji je, iako skromnih mogućnosti, pripremio željeno jelo i donio mu iz poštovanja. Taj čin dobrote duboko je dirnuo starog domaćina. U znak zahvalnosti, testamentom je brižnom komšiji ostavio jedno svoje imanje, koje je od tada u narodu prozvano ‘Glava od krapa’.“
